Hünkar Hacı Bektaş Veli’nin Eserlerinde Hz. Ali

Makâlât Hacı Bektaşi Veli’ye atfedilen önemli eserlerden biri Makâlât’tır. Farklı nüshaları bulunan eserin16 burada basımı yapılan nüshası Hacı Bektâş ilçesindeki Hacı Bektaşi Veli’nin kendi adına izafe edilen dergâhta okunduğu kabul olunan nüshadır.17

61 ve istinsah tarihi olmayan eser, harekeli nesihle yazılmış, yazı karakteri bakımından da XVI. Yüzyılda yazılmış olduğu kabul edilen nüshalara benzediği ifade edilmektedir.18

Eserde Hz. Ali’nin ismi sadece bir yerde ve “Bir kimesne Hazret-i Alî’ye suâl itdi.
— Yâ Alî! tapduğun Tangrı’yı görür misin? didi.
— Pes görmesem tapar mıydum? didi.”19 şeklinde geçmektedir. Hz. Ali ile ilgili başka bir bilgi veya değerlendirme bulunmamaktadır

Besmele Tefsiri

Hacı Bektâş-ı Veli’ye atfedilen eserlerden bir diğeri ve “Kitâb-ı Tefsîr-i Besmele Ma’a Makâlât-ı Hacı Bektâş”20 adıyla Manisa Kütüphanesi’nde 3536 numarada kayıtlı olan eser, 827/1423 tarihinde Cafer b. Hasan tarafından istinsah edilmiştir.21 Eserde Hz. Hasan, Hz. Hüseyin ve Hz. Fatıma konu edilirken22 Hz. Ali’den hiç bahsedilmemiştir.

Velâyetnâme

Velâyetnâme’de, Hacı Bektâş-i Velî’nin hayatı, hasep ve nesepleri, ondan doğan-lar, onun velilik ve kerametleri, batın âleminden zahir âlemine getirdiği işaret ve remizler23 menkıbevî bir şekilde anlatılmaktadır. Eserin sonunda yer alan, “Yokluğunda adı anılma-yan, bulunduğunda tanınmayan, fakir, kıymetsiz, zamanın garibi Seyyid Muhammed teslim edildiği31 belirtilmektedir. Eserde bu taca ve vuslalara layık nişan gösteren kişinin kutbu’l-kübera yani kutbu’l-aktablık32 mertebesinde olduğu ve bu mertebenin de Muham-med Mustafa’nın batını ve Ali’nin velayeti denilen mertebe olduğu ve bu makama seyr-i billâh dendiği ifade edilmektedir.33 Hz. Ali ‘den bahsedilirken zikredilenlere ilaveten, “Gâlip Allah’ın arslanı, müminle-rin emiri”, “Tâlib’in oğlu Ali (K.V)”34, “Hz. Şâh-ı merdan Ali”35, “Murtaza”36, “Ali’nin nesli”37, “İmam nesli”38 şeklinde tesmiyeler yapılmaktadır.
Hz. Ali ile ilgili bilgiler verilirken: “Murtaza gibi hasmına kılıç salladıkça”39, “Murtaza’nın hakkı Lâ-fetâ’dır. Çünkü Tanrı O’nun için “Ali gibi yiğit yoktur.” demiştir”40, “döne döne savaşan Ali için”41 gibi bilgiler yer alırken ayet ve hadislerin karıştırıldığı görül-mektedir. Eserde Hoca Ahmed Yesevi’nin Hacı Bektaş’ı Anadolu’ya gönderirken ona Ana-dolu’ya gelen dervişlerin silsilelerinin “Muhammed Ali’ye” çıktığını söylemesi rivayet edilir-ken42 ve Hacı Bektâş-ı Veli’nin “Meşrebim, Muhammed Ali’den,” şeklindeki ifadesinde Muhammed-Ali’nin43 birlikte kullanılması dikkat çekmektedir. Eserde Hz. Ali hakkında zikredilen bilgiler, onun yaşamındaki kahramanlıkları, dolayısıyla Hz. Peygamber’in ona yapmış olduğu iltifatları merkeze alan olağanüstü kerâmetvâri nitelikleri öne çıkaran tarikat literatürü içerisinde yer bulan ifadeler ile anlatıldı-ğı görülmektedir.

Aşk ile

Derleyen :Mehmet Özgür Ersan Dede Yesari Abdal Çelebi

Kaynak :

1) Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî, Makâlât, Haz., Ali Yılmaz, Mehmet Akkuş, Ali Öztürk, TDV. Yay. I. Baskı, Ankara, Şubat, 2007.
2)Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî, Besmele Tefsiri, Haz., Hamiye Duran, TDV. Yay. I. Baskı, Ankara, Şubat, 2007.
3)Hacı Bektâş-ı Velî, Velâyetnâme, Haz., Hamiye Duran, TDV. Yay. I. Baskı, Ankara, 2007.

Dipnotlar:
16 Makâlât, 22-26.
17 Makâlât, 27.
18 Makâlât, 26.
19 Makâlât, 16a. Not: Eserlerin asıl metin kısımlarında dipnotlar varak numaraları esas alınarak verile-cektir. Zaman zaman eserin sadeleştirilmiş kısmında yer alan şerh/ yorum şeklinde yer alan bilgilere işaret etmek amacıyla v/s şeklinde de dipnotta gösterilecektir. Ayrıca kavramların tanımlanmasında eserin kendi dipnotlarından da istifade edilecektir. Söz konusu rivayetin benzeri Zeynüddin-i Hâfi tara-fından da aktarılmaktadır: Hz. Ali: “Ben görmediğim Allah’a ibâdet etmem.” buyurur. Birisi de ona “O’nu nasıl görürsün?” diye sorar. Bunun üzerine Hz. Ali; “Vay sana bu boş sözünden dolayı! Gözler O’nu apaçık bir müşâhedeyle göremez. Fakat kalpler O’nu iman hakîkatlariyle görür.” cevabını verir. Bk., Zeynüddin-i Hâfî, Mühimmâtü’l-Vâsılîn, Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa Kol., kyt no: 1391. vr.
19b.
20 Besmele Tefsiri, 1b.
21 Besmele Tefsiri, 29. 22 Besmele Tefsiri, 13a.
23 Velâyetnâme, 2a.
31 Velâyetnâme, 14a. 32 Kutb kavramı hakkında geniş bilgi için bkz., Atlı, Ahmet, Tasavvufta Ricâlu’l-Gayb, Basılmamış Dok-tora Tezi, Ankara, 2011, ss.33-51. 33 Velâyetnâme, 14b. 34 Velâyetnâme, 2b.
35 Velâyetnâme, 15a.
36 Velâyetnâme, 142a.
37 Velâyetnâme, 43b, 145a, 146a.
38 Velâyetnâme, 145a.
39 Velâyetnâme, 16a.
40 Velâyetnâme, 17b.
41 Velâyetnâme, 21a.
42 Velâyetnâme, 28b.
43 Velâyetnâme, 33a.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir