{"id":249,"date":"2023-08-28T13:12:32","date_gmt":"2023-08-28T13:12:32","guid":{"rendered":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/?p=249"},"modified":"2023-08-28T13:12:32","modified_gmt":"2023-08-28T13:12:32","slug":"akyazili-baba-sultan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/?p=249","title":{"rendered":"AKYAZILI BABA SULTAN"},"content":{"rendered":"<p>Akyaz\u0131l\u0131, Horasan Erenlerinden olup, Hac\u0131 Bekta\u015f Veli&#8217;ye mensuptur. Balkanlar\u2019\u0131n ad\u0131ndan en \u00e7ok bahsettiren bir ba\u015fka Alevi-Bekta\u015fi \u00f6nderi de hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yoktur ki \u0130brahim Sani, di\u011fer nam\u0131 ile Akyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan\u2019d\u0131r.<br \/>\n7.\u0130mam Musa-\u0131 Kaz\u0131m Evlad\u0131d\u0131r. Hac\u0131 Bekta\u015f Veli ile amca \u00e7ocu\u011fudur. Ayr\u0131ca Otman Baba\u2019n\u0131n yol evlad\u0131d\u0131r. Otman Baba\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra onun postuna oturmu\u015ftur.<br \/>\nII. Murad devrine kadar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hususlar Mihalo\u011fullar\u0131mn ayn\u0131 tarihlerde Seyyid Gazi Tekkesine g\u00f6sterdikleri ilgiye i\u015faret edebiliriz.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131&#8217;ya mensup \u015fairler taraf\u0131ndan nefeslerinde ondan bahsedildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr;<br \/>\nAkdenizi seyr eyledik yal\u0131dan<br \/>\nB\u00f6yle ald\u0131k nasihati Uludan<br \/>\nTanr\u0131da\u011f\u0131 kurbu K\u0131z\u0131l Veli&#8217;den<br \/>\nG\u00f6r\u00fcn\u00fcr Imam evleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr<br \/>\nSenin a\u015f\u0131klar\u0131n ge\u00e7ti rah\u0131ndan<br \/>\nKorkmaz m\u0131s\u0131n a\u015f\u0131klar\u0131n ah\u0131ndan<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Sultan&#8217;\u0131n dergah\u0131ndan<br \/>\nG\u00f6r\u00fcn\u00fcr Imam evleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nBu nefeste K\u0131z\u0131l Veli, Otman Baba, Akyaz\u0131l\u0131 Sultan, Hac\u0131 Bekta\u015f Veli tekkeleri ayr\u0131 ayr\u0131 say\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nYanl\u0131\u015f olarak Pir Sultan Abdal&#8217;a izafe olunan asl\u0131nda A\u015f\u0131k Mihm\u00e2ni&#8217;e ait ba\u015fka bir ba\u015fka nefeste de Akyaz\u0131l\u0131 \u00f6nemli bir Eren olarak anlat\u0131l\u0131r :<br \/>\nNiyaz eyledim ben g\u00fclbeng urana<br \/>\nM\u00fcr\u015fid huzurunda darda durana<br \/>\nOniki Imam\u0131n yolun s\u00fcrene<br \/>\nArzulayup size geldim Erenler<br \/>\nPir Sultan( Hac\u0131 Bekta\u015f)s\u0131dk ile a\u00e7t\u0131 meydan\u0131<br \/>\nPest ettiler Akyaz\u0131l\u0131 Sultan<br \/>\nN\u00fc\u015f eylesin gelsin A\u015f\u0131k Mihm\u00e2ni<br \/>\nArzulay\u0131p size geldim Erenler<br \/>\nBurada ad\u0131 ge\u00e7en Pir Sultan, Hac\u0131 Bekta\u015f Veli&#8217;dir.<br \/>\nBirge taraf\u0131ndan ingilizce terc\u00fcmesi verilen bir G\u00fclbang&#8217;de Allah&#8217;dan itibaren din ve tarikat b\u00fcy\u00fckleri say\u0131l\u0131rken, Peygamberlerin arkas\u0131ndan Hac\u0131 Bekta\u015f Veli an\u0131lmakta, bunu da Bal\u0131m Sultan, Sar\u0131 \u0130smail Sultan,<br \/>\nCemaleddin Sultan, Hac\u0131m Sultan, Abdal Musa Sultan, Seyyid Ali Sultan, Akyaz\u0131l\u0131 Sultan, Sar\u0131 Saltuk Sultan, Kaygusuz Sultan&#8217;\u0131n adlar\u0131n\u0131n takip edi\u015fi, Bekta\u015fi tarikatinde Akyaz\u0131l\u0131&#8217;n\u0131n \u00f6nemine bir i\u015faret say\u0131labilir.<br \/>\nEvliya \u00c7elebi, Akyaz\u0131l\u0131 Sultan&#8217;\u0131 AhmedYesevi&#8217;ye ba\u011flamakta,onun Hac\u0131 Bekta\u015f Veli halifelerinden oldu\u011funu s\u00f6ylemekte, \u00f6nce<br \/>\nBursa&#8217;ya oradan da Rumeli&#8217;ye ge\u00e7ti\u011fini bildirmektedir.<br \/>\n\u0130lk Osmanl\u0131 devrinin 12 tan\u0131nm\u0131\u015f Erenlerinden Geyikli Baba&#8217;n\u0131n sonradan Bekta\u015fi Ereni oldu\u011fu, Bursa civar\u0131ndaki z\u00e2viyesinden bilinmektedir.<br \/>\nRumeli&#8217;nin Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda, Bulgaristan ve Dobruca arazisinde biribirlerine \u00e7ok yak\u0131n yerlerde daha ba\u015fka Hac\u0131 Bekta\u015f Veli&#8217;ye mensup Erenlerin z\u00e2viyeler kurduklar\u0131 bilinmektedir.<br \/>\nNitekim Varna yak\u0131n\u0131nda bir burun \u00fczerinde Kaliakra mevkiinde sonralar\u0131 Kilgara (Sar\u0131 Saltuk) Sultan ad\u0131 ile \u015f\u00f6hret bulan bir z\u00e2viye daha kurulmu\u015ftu.<br \/>\nKurulu\u015fu Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli Vel\u00e2yetn\u00e2mesi&#8217;ne g\u00f6re Gazi &#8211; Erenlerden Sar\u0131 Saltuk&#8217;a<br \/>\nizafe edilen bu K\u0131lgara( Kaligra) Sultan tekke veya z\u00e2viyesi &#8220;, Evliya \u00c7elebi zaman\u0131nda bir Bekta\u015fi tekkesi olarak m\u00e2mur idi.<br \/>\nHatt\u00e2 seyyah, K\u0131r\u0131m&#8217;da Bal\u0131klava&#8217;dan d\u00f6nerken gemisi batt\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcnlerce Karadeniz&#8217;de dalgalar ile bo\u011fu\u015ftuktan sonra, i\u015fte bu K\u0131lgara &#8211; Sar\u0131 Saltuk tekkesi dibindeki sahile \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve kendisine verilen h\u00fccrede bar\u0131narak, m\u00fcezzinlik, imaml\u0131k yaparak sekiz ay bu z\u00e2viyede ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r<br \/>\nBu gibi m\u00fcbarek alperenler, ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerden y\u00fczlerce y\u0131l sonra dahi insanl\u0131k \u00e2lemine \u0131\u015f\u0131k olmaya ve s\u0131k s\u0131k kendilerinden s\u00f6z ettirmeye devam etmektedirler. Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Hazretleri de bu kimselerden birisidir.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan hakk\u0131ndaki bilgileri de di\u011ferlerinde oldu\u011fu gibi, menak\u0131pnameler, velayetnameler ve Osmanl\u0131 ar\u015fivlerindeki tahrir defterlerinden \u00f6\u011freniyoruz. Bu kaynaklar\u0131n ba\u015f\u0131nda da Demir Baba Velayetnamesi gelmektedir.<br \/>\nAncak ne yaz\u0131k ki bu velayetnamede de Akyaz\u0131l\u0131 Sultan\u2019\u0131n do\u011fumu hakk\u0131nda herhangi bir bilgiye rastlayam\u0131yoruz. Tek bildi\u011fimiz. Demir Baba, 1530 y\u0131l\u0131nda do\u011fmu\u015f, Akyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan vefat\u0131ndan \u00f6nce o tarihte 22 ya\u015f\u0131nda (1) olan Demir Baba\u2019ya kutupluk postunu devretmi\u015ftir. (1530+22= 1552) Buna g\u00f6re Akyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan 1552 y\u0131l\u0131nda Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr.<br \/>\nDi\u011fer taraftan \u00f6mr\u00fcn\u00fc bu konulara vakfetmi\u015f bulunan de\u011ferli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 M\u00e9likoff, Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Tekkesi hakk\u0131ndaki \u015fu bilgileri vermektedir: \u201cAkyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan\u2019\u0131n t\u00fcrbesi, halen ziyaret edilen eski bir Bekta\u015fi tekkesidir. Bu b\u00f6lgelerde Akyaz\u0131l\u0131 Baba Derg\u00e2h\u0131 gibi, ba\u015fkalar\u0131 da vard\u0131r.\u201d (2)<br \/>\nBir ba\u015fka ara\u015ft\u0131rmac\u0131 da Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Tekkesi\u2019ni \u015f\u00f6yle tan\u0131t\u0131yor: \u201cVarna ile Bal\u00e7\u0131k aras\u0131nda Batova\u2019da (\u015fimdiki Dobrovi\u015fte) Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Tekkesi\u2019ni inceledim. Burada, yedi k\u00f6\u015feli bir meydan evinin oldu\u011fu, i\u00e7inde dervi\u015f mezar\u0131 olan bir t\u00fcrbeyi de bulunca \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. T\u00fcrbenin yan\u0131nda bulunan yedi k\u00f6\u015feli ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f imamet, yedi ocakl\u0131 bir tand\u0131r\u0131n i\u00e7inde saklan\u0131yordu. (3)<br \/>\nAyn\u0131 yedi k\u00f6\u015feli plan, Hask\u00f6y\u2019de (\u015fimdiki Haskova) Otman Baba Tekkesi\u2019nde de bulunmaktad\u0131r. Bu tekkede, giri\u015f duvar\u0131n\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131nda 7 dall\u0131 bir rozet bulunur. Yedi dall\u0131 bir y\u0131ld\u0131z, \u00e7itin g\u00fcneydo\u011fu k\u0131sm\u0131ndaki bir ta\u015f\u0131n \u00fczerinde fig\u00fcr olarak yer almaktad\u0131r. (4)<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Baba\u2019n\u0131n t\u00fcrbesi, 1506\u2019da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (5) Akyaz\u0131l\u0131 Baba\u2019n\u0131n ardalar\u0131ndan ve Hurifili\u011fin \u00f6nc\u00fclerinden say\u0131lan Haf\u0131z Kel\u00e2m Yemini Efendi ile 16. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f bir ba\u015fka Hurifi ozan\u0131 Muhyiddin Abdal, \u015fiirlerinde Akyaz\u0131l\u0131 (\u0130brahim Sani) Baba ile Otman Baba\u2019y\u0131 s\u0131k s\u0131k anmaktad\u0131rlar. (6)<br \/>\nFaziletn\u00e2me sahibi Yemini&#8217;nin Kalender! Babalar\u0131ndan Otman Baba Halifesi Akyaz\u0131l\u0131 Sultan&#8217;\u0131n dervi\u015flerinden oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<br \/>\nH. 925 (1519) a do\u011fru yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilen Faziletn\u00e2me&#8217; de :<br \/>\nSekiz y\u00fcz seksen \u00fc\u00e7 olunca hicret<br \/>\nDem-i f\u00e2niden o \u015eah etti rihlet<br \/>\nH\u00fcsam \u015eah idi ismiyle o Sultan<br \/>\nGani Baba der idi baz\u0131 insan<br \/>\nNi\u015fan-u kisveti seb`al mes\u00e2ni<br \/>\nYerine Kutb Ibrahim-i s\u00e2ni<br \/>\nResul\u00fcn hicretinden anla \u00e2hir<br \/>\nDokuz y\u00fcz bir i\u00e7inde oldu z\u00e2hir<br \/>\nAd\u0131 Akyaz\u0131l\u0131 Sultan&#8217;d\u0131r Kutb<br \/>\nKi \u015fimdi Meme ol c\u00e2nd\u0131r Kutb<br \/>\ndenilmektedir( &#x1f60e;<br \/>\n\u0130stanbul\u2019daki \u015eahkulu Tekkesi ile bu tekkenin ayn\u0131 plan \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylediler.\u201d Yedi k\u00f6\u015feli t\u00fcrbeler aras\u0131nda \u015eahkulu\u2019nunkini de sayabiliriz.<br \/>\nAhmet Refik taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015f (Belge No: 48 41) 1572\u2019de, Filibe ve Tatar Pazar\u0131\u2019na yerle\u015fmi\u015f I\u015f\u0131k dervi\u015flerinden s\u00f6z edilmektedir.<br \/>\nHer iki belgede, bu I\u015f\u0131klar\u0131n Hurufi inanc\u0131na ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 belirtilmektedir.<br \/>\nMimari yap\u0131da yedi k\u00f6\u015feli benzer plan, Alevi\/Bekta\u015fi inanc\u0131na ait tekkeler aras\u0131nda, \u0130stanbul\u2019da \u015eahkulu, Anadolu\u2019da Seyitgazi-Aslanbeyli \u015e\u00fcceaddin Veli, Bulgaristan\u2019\u0131n Varna ile Bal\u00e7\u0131k aras\u0131nda Akyaz\u0131l\u0131, Haskova yak\u0131nlar\u0131ndaki Otman Baba, Yeni Za\u011fra yak\u0131nlar\u0131ndaki Kademli Baba, Dipsiz G\u00f6l diye an\u0131lan Demir Baba, Filibe\u2019de (Plovdiv) ve Tatar Pazar\u0131\u2019nda bulunan tekkeleri sayabiliriz.<br \/>\nHepimizi ortak bir noktada bulu\u015fturan, Balkanlar\u2019daki bu t\u00fcrbelerin mimari yap\u0131lar\u0131 ve dekorlar\u0131, 7 say\u0131s\u0131 i\u00e7in bir tercih izlenimi b\u0131rakmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle bu t\u00fcrbeler, \u015eii 12 \u0130mam k\u00fclt\u00fcne de\u011fil, daha \u00e7okyedinci \u0130mam Musa-i Kaz\u0131m\u2019\u0131 kabul eden \u0130smail\u2019i inanc\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilmektedir.<br \/>\n16. y\u00fczy\u0131lda Anadolu&#8217;da baz\u0131 tarikatlar i\u00e7inde ba\u015fg\u00f6steren Raf\u0131zilik ile alakal\u0131 bir vesika<br \/>\ngelmektedir. Nitekim asl\u0131nda bir Bekta\u015fi tekkesi iken, herhalde \u0130ran&#8217;- dan s\u0131 zan tesirler ile K\u0131z\u0131lba\u015f Abdal&#8217;Iar\u0131n merkezi haline gelmekte bulunan Seyyid Gazi tekkesinin, Iran seferinden d\u00f6nen Padi\u015fah taraf\u0131ndan H. 963-965 (1 555\/6-1557\/8) tarihlerinde temizlendi\u011fi,dervi\u015flerin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, hatt\u00e2 baz\u0131lar\u0131n\u0131n K\u00fctahya kalesine hapsedildikleri bilinmektedir.9<br \/>\nBu takibat neticesinde Seyyid Gazi tekkesi medrese haline getirilmi\u015f, ayr\u0131ca buraya bir de Nak\u015f\u0131bendi \u015feyhi tayin edilmi\u015ftir. Bu takibat yaln\u0131z i\u00e7 Anadolu&#8217;ya inhisar etmemi\u015f, Rumeliye de yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. I\u015f\u0131klar denilen tarikat erbab\u0131n\u0131n takibi i\u00e7in Varna kad\u0131s\u0131na iki yaz\u0131 yaz\u0131larak, Kaliakra&#8217;daki Sar\u0131 Saltuk ve Akyaz\u0131l\u0131 Baba<br \/>\ntekkelerindeki I\u015f\u0131klar\u0131n tefti\u015fi istenmi\u015ftir . 10<br \/>\nVarna kad\u0131s\u0131na h\u00fck\u00fcm ki: H\u00e2liy\u00e2 zaim Mehmed ile mektub g\u00f6nder\u00fcb Varna kazas\u0131na ta&#8217;bi nam mevzide Akyaz\u0131lu Baba tekyesinde sakin olan<br \/>\ni\u015fiklarun ahvali emr-i \u015eerif rnucibince tefti\u015f olundukta zikr olunan tekyeye karib olan kura ah\u00e2lisinden nice m\u00fcsl\u00fcmanlar tekye-i mezbureye serhad beyleri hidmet i\u00e7\u00fcn v\u00e2fir kullar g\u00f6nder\u00fcb zikrolunan kullar tekyenin etraf\u0131nda ba\u011flar dik\u00fcb ve \u00fcz\u00fcm s\u0131kub hamir id\u00fcb f\u0131sk-u fucurdan h\u00e2li olmad\u0131klar\u0131ndan gayri<br \/>\ngel\u00e2n levendata hamir dey\u00fcb satub nice fesada sebeb olur deyu haber verdiklerinden maada tekye-i mezburede ehl-i s\u00fcnnet ve cemaat vaz)\u0131 \u00fczre olan dervi\u015fler dahi vech-i me\u015fruh \u00fczre hamir ver\u00fcb alelhusus i\u00e7lerinden Me\u0131mac Ali nam \u0131\u015f\u0131k haram z\u00e2de olub cemii zemanda fesaddan h\u00e2li olm\u0131yub ehl-i fesad olma\u011f\u0131n<br \/>\nte&#8217;dib olunub bir ka\u00e7 g\u00fcnden sonra Pervane ve bir ka\u00e7 \u0131\u015f\u0131k tekyenin i\u015fi kul t\u00e2ifesinde gerek deyu yad kullar ile ittifak id\u00fcb ahaliyi tekye-i mezbure ortas\u0131na velvele b\u0131rakub k\u00fclli fesada bais olmu\u015fdur deyu arz olundu\u011f\u0131 ecilden buyurdum ki mezburlar\u0131 yarar \u00e2demlere ko\u015fub s\u00fcdde-i saadetime g\u00f6nderesin, evvel 967 ( 1559), Mezbur Mehmed Haseki&#8217;ye verildi.<br \/>\nBu vesika sayesinde 1559 y\u0131l\u0131nda bu tekkenin mevcud oldu\u011fu, ve di\u011fer emsalinde<br \/>\nde cereyan etti\u011fi gibi burada da tefti\u015f ve takibat yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenilmektedir. 558-59 y\u0131llar\u0131nda imparatorlu\u011fun bir\u00e7ok yerinde Bekta\u015fi tekkeleri \u0131\u015f\u0131klar denilen raf\u0131zilerin bulunup yakalanmas\u0131 i\u00e7in kontroldan<br \/>\nge\u00e7irilmi\u015f, Seyyid Gazi tekkesi \u015fiddetli tedbirler ile da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, Varna yak\u0131n\u0131ndaki K\u0131lgara Kaliakra) daki Sar\u0131 Saltuk tekkesinde de dervi\u015fler aras\u0131nda beliren I\u015f\u0131klar&#8217;a kar\u015f\u0131 tedbirler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nBu vesikadan \u00f6\u011frenilen di\u011fer bir husus da, burada \u00fcz\u00fcmden i\u00e7ki yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yolundaki ihbard\u0131r. Bekta\u015fili\u011fe rak\u0131y\u0131 Akyaz\u0131l\u0131&#8217;n\u0131n soktu\u011fu, hatt\u00e2mecazi olarak i\u00e7kinin Akyaz\u0131l\u0131 ad\u0131yla ifade edildi\u011fi hakk\u0131ndaki rivayet<br \/>\nile belki bu bilgi aras\u0131nda da bir ba\u011flant\u0131 kurulabilir&#8221;. Ayn\u0131 \u015fekilde Bal\u0131m Sultan Muhabbetlerinde K\u0131z\u0131ldeli ye (\u015earap), Akyaz\u0131l\u0131 Sultana (Rak\u0131) itafen ne istersin diye sorar Erenler s\u00f6yledi isme g\u00f6re dem verir.<br \/>\nMuhakkak surette bir Bekta\u015fi As\u0131tanesi olarak kurulan, 1558-59 y\u0131llar\u0131n da di\u011fer benzerleri gibi, Alevi ve I\u015f\u0131klar s\u0131zmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden<br \/>\nbelki bir sars\u0131nt\u0131 ge\u00e7iren Akyaz\u0131l\u0131, sonraki devirlerde yine bir Bekta\u015fi tekkesi olarak faaliyetine devam etmi\u015ftir.<br \/>\nEvliya \u00c7elebi 1652&#8217;de buradan ge\u00e7ti\u011finde tekke bu tarikat\u0131n elinde bulunuyordu. Istanbul Ba\u015fbakanl\u0131k ar\u015fivinde 20176 numaral\u0131 ve H. \u0131 123 &#x1f60a; 71 \u0131 ) tarihli bir<br \/>\nEvkaf defterinde Varna kad\u0131s\u0131 Mehmed imzas\u0131 ile, &#8220;Bal\u00e7\u0131k kazas\u0131nda<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Baba dimekle ma&#8217;ruf tekke me\u015fihat\u0131n\u0131n tevcihi&#8221; kayd\u0131na rastlan\u0131r.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Sultan\u2019\u0131n Kutuplu\u011fu<br \/>\nDemir Baba Velayetnamesi\u2019nde yer alan bilgilere g\u00f6re Akyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan\u2019\u0131n ger\u00e7ek ad\u0131 \u201c\u0130brahim-i Sani\u201ddir. Akyaz\u0131l\u0131 \u0130brahim diye bilinir. Otman Baba\u2019n\u0131n Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcmesinden 18 y\u0131l sonra onun yerine kutupluk makam\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir.<br \/>\n\u201cH\u00fcsem \u015eah Gani\u201d olarak bilinen Otman Baba, Miladi 1466-1478 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bu cihanda \u201ckutub\u00fc\u2019l-\u00e2lem\u201d olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Alevi inanc\u0131nda yedi ulu ozandan birisi olan Akyaz\u0131l\u0131 Sultan\u2019\u0131n ardalar\u0131ndan Haf\u0131z Yemini de Akyaz\u0131l\u0131 Sultan ile Otman Baba aras\u0131ndaki tarihi bilgileri, manzum \u015fiirlerinde \u015fu \u015fekilde anlatmaktad\u0131r.<br \/>\nSekiz y\u00fcz seksen \u00fc\u00e7 olunca hicret<br \/>\nFani d\u00fcnyadan ol \u015fah itti r\u0131hlet<br \/>\nH\u00fcsam \u015eah idi ismiyle o sultan<br \/>\nGani Baba der idi baz\u0131 insan<br \/>\nNi\u015fand\u0131r kisveti Seb-al mesani<br \/>\nAn\u0131n yerine kutb oldu \u00e7\u00fc Sani<br \/>\nResul\u00fcn hicretinden anla ahir<br \/>\nDokuz y\u00fcz birinci de oldu zahir<br \/>\nKi \u015fimdi \u00e2leme ol kutb gel\u00fcbd\u00fcr<br \/>\nAd\u0131 Akyaz\u0131l\u0131 sultan olubdur<br \/>\nOtman Baba, 1478 y\u0131l\u0131nda bu \u00e2lemden Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcy\u00fcnce 18 y\u0131l sonra, yani Hicri 901\/Miladi 1496 y\u0131l\u0131nda \u0130brahim-i Sani, \u201cAkyaz\u0131l\u0131 Sultan\u201d ad\u0131yla bu \u00e2leme \u201ckutup\u201d oldu. Demir Baba Velayetnamesi\u2019nde 1496-1552 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Akyaz\u0131l\u0131 Sultan\u2019\u0131n zaman\u0131n kutbu oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/>\nDemir Baba Velayetnamesi\u2019nde verilen bilgilere g\u00f6re Demir Baba, 1530 y\u0131l\u0131nda do\u011fmu\u015f, 22 ya\u015f\u0131nda iken Akyaz\u0131l\u0131 Sultan\u2019dan kutupluk makam\u0131n\u0131 devralm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece 1552-1650 (5) y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bu \u00e2lemde kutupluk makam\u0131nda bulunmu\u015ftur.<br \/>\nOtman Baba\u2019n\u0131n Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcmesinin ard\u0131ndan onun m\u00fcridi \u0130brahim Sani\u2019nin kutup olarak an\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Demir Baba Velayetnamesi\u2019nde g\u00f6rmekle birlikte Muhittin Abdal\u2019\u0131n H\u0131z\u0131r- namesi\u2019nde de bu bilgi do\u011frulanmaktad\u0131r.<br \/>\nMerhum Bedri Noyan, Akyaz\u0131l\u0131 Sultan\u2019\u0131n Sakarya\u2019n\u0131n Akyaz\u0131 il\u00e7esi ile ili\u015fkili olabilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Akyaz\u0131l\u0131\u2019n\u0131n Balkanlar\u2019da \u00f6nderlik etti\u011fi \u00e7evrede Babailerin bulunmas\u0131 Akyaz\u0131l\u0131\u2019n\u0131n kendisi olmasa bile aile k\u00f6keninin daha Akyaz\u0131\u2019da iken Babai \u00e7evreden olup \u015eeyh \u015e\u00fcca\u2019n\u0131n m\u00fcritleri olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Sultan, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Rumeli\u2019deki Babailerin kutbu durumunda olup \u00e7evresinde ona ba\u011fl\u0131 olduk\u00e7a \u00e7ok tekke bulunuyordu.<br \/>\n1. Akyaz\u0131l\u0131 Sultan (veya Baba) a d\u00e2ir o devirde iki menak\u0131b bilinmektedir.<br \/>\n2. Akyaz\u0131l\u0131, Horasan Erenlerinden olup, Hac\u0131 Bekta\u015f Veliye mensuptur.<br \/>\n3 . Pir bu yeri se\u00e7ti\u011finde, sonra kudsalla\u015fan bir atkestanesi a\u011fac\u0131 dikmi\u015ftir.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 \u00fczerindeki t\u00fcrbe ile As\u0131tane, Gazi Mihalo\u011flu Arslan Bey taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nTarifinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re o s\u0131rada buras\u0131 bir Bekta\u015fi tekkesidir.<br \/>\nEvliya \u00c7elebi s\u0131tmas\u0131 ndan, Pir&#8217;in sandukas\u0131n\u0131n ye\u015fil \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda uyumak suretiyle kurtulmu\u015ftur.<br \/>\nTekkenin mimarisi hakk\u0131ndaki bilgiler:<br \/>\nBir g\u00fcl bah\u00e7esinin ortas\u0131 nda bulunan tekke binas\u0131 yedi k\u00f6\u015felidir ve kur\u015fun kapl\u0131 sivri k\u00fclah&#8217; ile Galata kulesine benzer.<br \/>\nMeydan denilen tekke binas\u0131n\u0131n i\u00e7inde zengin ve renkli nak\u0131\u015flar ile bezenmi\u015f bir tavan bulunmakta ve bu bir s\u00fctun dizisine<br \/>\ndo\u011frudan do\u011fruya \u00e7evre duvarlar\u0131na dayanmaktad\u0131r.<br \/>\nTavan\u0131n ortas\u0131nda \u00fc\u00e7y\u00fcz kandilli bir topkandil as\u0131l\u0131 bulunmaktad\u0131r.<br \/>\nMeydan&#8217;\u0131n zemini mermer d\u00f6\u015feli olup tam ortada bir \u015fad\u0131rvan vard\u0131r.<br \/>\nSivri k\u00fcl\u00e2h\u0131n i\u00e7inde ortada, en yukar\u0131daki alemden tavan ortas\u0131na kadar inen pek b\u00fcy\u00fck bir seren dire\u011fi bulunmakta ve k\u00fcl\u00e2h\u0131n ah\u015fap in\u015faat\u0131 \u00e7ok girift bir ba\u011flant\u0131 sistemi ile takviye edilmi\u015f olmaktad\u0131r.<br \/>\nEvliya \u00c7elebi \u00e7at\u0131 aras\u0131na girip burada adeta bir orman\u0131 and\u0131ran kiri\u015f direklerini g\u00f6rebildi\u011fine g\u00f6re k\u00fcl\u00e2h\u0131n muayyen yerlerinde bu \u00e7at\u0131 aras\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatan pencereler de olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nMeydan\u0131n i\u00e7inde duvar diplerinde \u00fcstleri koyun postu \u015fekiller bulunmaktad\u0131r.<br \/>\nEn tepede yald\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fck bir alem vard\u0131r. \u0130ki araba y\u00fck\u00fc odunun bir anda yak\u0131labildi\u011fi muazzam bir oca\u011f\u0131 vard\u0131r.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Sultan, Batova V\u00e2disinde talebeleri taraf\u0131ndan pi\u015firilen kebab\u0131 yedikten sonra \u00e7ubu\u011funu yere dikince, Allah\u00fc te\u00e2l\u00e2n\u0131n izni ile bir kestane a\u011fac\u0131 oldu ve o anda meyve verdi. Akyaz\u0131l\u0131 Sultan; &#8220;Bu a\u011fac\u0131n meyvesi kendi yurdumuzun koru\u011fudur. G\u00f6lgesi ise mek\u00e2n\u0131m\u0131zd\u0131r.&#8221; buyurdu. K\u0131rk y\u0131l s\u00fcreyle o a\u011fac\u0131n g\u00f6lgesinde ib\u00e2det etti. Her kimin at\u0131 sanc\u0131ya veya k\u0131z\u0131l kurt hastal\u0131\u011f\u0131na yakalansa, o a\u011fac\u0131n kestanesinden yedirince \u015fif\u00e2 bulurdu.<br \/>\nKaynaklarda hakk\u0131nda fazla bir bilgiye rastlanmayan Akyaz\u0131l\u0131 Sultan, Sultan \u0130kinci Mur\u00e2d devrinde vef\u00e2t etti. Kestane a\u011fac\u0131n\u0131n dibine defnedildi. Daha sonra \u00fczerine \u00e7ok g\u00fczel bir t\u00fcrbe in\u015f\u00e2 edildi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcrbe ayakta olup, h\u0131ristiyan halk taraf\u0131ndan da ziy\u00e2ret edilmektedir.Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Baba (1478-1495) Bulgaristan\u2019da Varna\u2019n\u0131n kuzeyinde Bal\u00e7\u0131k yak\u0131n\u0131nda yatmaktad\u0131r.<br \/>\nRus\u00e7uk\u2019lu Zarifi\u2019nin \u015fu d\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fc de bunu do\u011fruluyor:<br \/>\nGamla gidip dili \u015eazl\u0131,<br \/>\nErenler i\u00e7inde nazl\u0131,<br \/>\nBal\u00e7\u0131k\u2019daki Akyaz\u0131l\u0131<br \/>\nMurad\u0131ma erdir beni.<br \/>\nAkyaz\u0131l\u0131 Sultan dede, Sakarya Akyaz\u0131il\u00e7e \u00e7evresinde kalm\u0131\u015f, daha sonra Rumeli\u2019ne ge\u00e7mi\u015f. Bunun i\u00e7in \u201cAkyaz\u0131l\u0131\u201d diye an\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nS\u00f6ylencelere g\u00f6re Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Dede\u2019nin alt\u0131 karde\u015fi varm\u0131\u015f.<br \/>\nBunlardan:<br \/>\n1-Salman Dede; t\u00fcrbesi Sakarya-Hendek-Karasu yolu \u00fczerindedir. \u201c\u00c7em da\u011f\u0131\u201d denilen da\u011f\u0131n ete\u011findedir.<br \/>\n2-Eren Dede; T\u00fcrbesi Hendek il\u00e7esinde, Dere Bo\u011faz\u0131 Mahllesi\u2019nde bir k\u00f6pr\u00fc ba\u015f\u0131ndad\u0131r.<br \/>\n3-Sar\u0131 Dede; T\u00fcrbesi Hendek il\u00e7esinde, Mahmut Bey Mahallesi\u2019nde bulunan ba\u011fdat caddesindedir.<br \/>\n4- Kerem Ali Dede; T\u00fcrbesi Hendek il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 G\u00f6ksu K\u00f6y\u00fc yak\u0131n\u0131ndaki Kerem Ali da\u011f\u0131\u2019ndad\u0131r.<br \/>\n5-H\u0131d\u0131r Dede; T\u00fcrbesi sakarya\u2019n\u0131n Tarakl\u0131 il\u00e7esi H\u0131d\u0131rl\u0131k Tepe denen yerdedir. Her y\u0131l Haziran ay\u0131nda \u00fczerinde \u015fenlikler yap\u0131l\u0131p, kurban kesilir ve pilav pi\u015firilir.<br \/>\n6-Vahap Dede; T\u00fcrbesi Hendek il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 Karadere K\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131ndad\u0131r.<br \/>\nEvliya \u00c7elebi, onun Hac\u0131 Bekta\u015f Veli ile birlikte Horasan\u2019dan Anadolu\u2019ya geldi\u011fini ve II.Murat d\u00f6nemine dek ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r ama bu olanaks\u0131zd\u0131r. Otman Baba \u00f6ld\u00fckten sonra onun yerine ge\u00e7ti\u011fine g\u00f6re 1478 y\u0131l\u0131nda ya\u015f\u0131yor demektir. Bunun i\u00e7in Hac\u0131 Bekta\u015f Veli ile Horasan\u2019dan gelmi\u015f olmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r.<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar G\u00fcla\u011f \u00d6z: \u201cSultan Baba, Otman baba\u2019n\u0131n Degah\u0131\u2019nda yeti\u015fti, daha sonra varna yak\u0131nlar\u0131nda kendi Dergah\u0131\u2019n\u0131 kurdu.\u201d diyor.<br \/>\nF.W.Hasluck: \u201cBalkanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck dergahlar\u0131ndan biri olan \u00e7ok \u00f6nemli bir tekke var. Burada yatan aziz Haf\u0131z Baba veya Akyaz\u0131l\u0131 Baba\u2019d\u0131r. H\u0131r\u0131stiyanlar, bu T\u00fcrk Evliyas\u0131n\u0131 \u201cAya Atanas\u201d olarak tan\u0131rlar. T\u00fcrbe \u00fczerindeki yar\u0131m ay yerine bir H\u0131r\u0131stiyan Papaz\u0131 hac takm\u0131\u015ft\u0131r\u201d diyor.<br \/>\nBedri Noyan\u2019a g\u00f6re: \u201cAkyaz\u0131l\u0131 Sultan Baba\u2019n\u0131n as\u0131l ad\u0131 \u0130brahim\u2019dir. Bekta\u015filerin cem t\u00f6renlerine \u201cdem\u201d ad\u0131yla rak\u0131y\u0131 sokan, Akyaz\u0131l\u0131 sultan baba\u2019d\u0131r. O, insanlar\u0131 sazl\u0131 s\u00f6zl\u00fc muhabbet meclislerinde s\u0131namak i\u00e7in \u201cdem\u201d\u0131 icat etmi\u015ftir\u201d diyor.<br \/>\nG\u00f6lp\u0131narl\u0131 ise onun bir \u201cHurufi\u201d oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. (Fazlullah Hurufi, seyyid Nesimi\u2019nin kay\u0131n pederidir. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7lar\u0131ndan dolay\u0131 Timur\u2019un o\u011flu taraf\u0131ndan, kol ve bacaklar\u0131 ba\u011flan\u0131p, d\u00f6rt y\u00f6ne giden atlar taraf\u0131ndan \u00e7ekilerek hunharca par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131r).<br \/>\nOsmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131ndan g\u00f6r\u00fcyoruz ki, Akyaz\u0131l\u0131 zaviyesine bakan dervi\u015fler, Abdi Dede, H\u0131z\u0131r Dede, Mustafa Dede, s\u00fcleyman Dede ve Yusuf dede\u2019dir. K\u0131pti cemaati, vergilerini bu zaviyeye verirler.<br \/>\nPo\u015fti adl\u0131 dervi\u015f, Batava Nehiri \u00fczerinde iki de\u011firmen yap\u0131p, bunlar\u0131 Akyaz\u0131l\u0131 Vakf\u0131\u2019na vermi\u015ftir. O de\u011firmenlerin etraf\u0131n\u0131 Dervi\u015fler, ba\u011f-bah\u00e7e yapm\u0131\u015flar. Ayr\u0131ca \u00c7\u0131rakl\u0131 adl\u0131 dervi\u015fte bir de\u011firmen yap\u0131p Akyaz\u0131l\u0131 Zaviyesi\u2019ne vermi\u015ftir.<br \/>\nSultan baba\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Dergah\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na manevi o\u011flu Seyyid Demir Baba ge\u00e7ti.<br \/>\nA\u015fk ile<br \/>\nMehmet \u00d6zg\u00fcr Ersan<br \/>\nAbdal Yesari<br \/>\nKaynaklar:<br \/>\n1) Melikoff, \u0130rene; Uyur \u0130dik Uyard\u0131lar. s.140.<br \/>\n2) Hici 883, Miladi 1478 y\u0131l\u0131nda Otman Baba, Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcd\u00fc.<br \/>\n3 ) Fatiha Suresi<br \/>\n4) Hz. Peygamber\u2019in Mekke\u2019den Medine\u2019ye Hicret, 622 Hicri y\u0131l.<br \/>\n5) Yemini, Hz. Ali\u2019nin Faziletnamesi, s. 115, 116, 117, 118 ve 119 ile Demir Baba Velayetnamesi, 40 ve 188 sayfalar\u0131.<br \/>\n6) Hakk\u0131 SAYGI, Demir Baba Velayetnamesi, s.81\u2019de Demir Baba\u2019n\u0131n 120 ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. 1997-\u0130stanbul<br \/>\n7) Hakk\u0131 SAYGI, Demir Baba Velayetnamesi, s. 7 ve orijinal sayfa, 40. 1997-\u0130stanbul<br \/>\n&#x1f60e; Birdo\u011fan, Anadolu ve Balkanlar&#8217;da Alevi Yerle\u015fmesi, s.59-64 \u0130stanbul 1992 Elev Yay.<br \/>\n9) F. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, Abdal mad. T\u00fcrk Halk edebiyat\u0131 Ansiklopedisi, I, s. 32.<br \/>\n10) A. Refik, Osmanl\u0131 devrinde Raf\u0131zilik ve Bekta\u015filik, &#8220;Darulfimun Edebiyat Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131&#8221; VIII (1932) s. 34, 35 (Sar\u0131 Saltuk zaviyesi hak.) 37 (Akyaz\u0131l\u0131 hak.).<br \/>\n11)Evliy\u00e2 \u00c7elebi Seyahatn\u00e2mesi; c.3, s.349<br \/>\n12) Varna ileBal\u00e7\u0131k Aras\u0131nda Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Tekkesi (Sem\u00e2vi Eyice)<br \/>\n13) Osmanl\u0131 M\u00eem\u00e2r\u00ee Eserleri (Ayverdi); c.4, s.16<br \/>\n14)Veli Salt\u0131k-Alevi ocaklar\u0131<br \/>\nResim: Akyaz\u0131l\u0131 Sultan Tekkesi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Akyaz\u0131l\u0131, Horasan Erenlerinden olup, Hac\u0131 Bekta\u015f Veli&#8217;ye mensuptur. Balkanlar\u2019\u0131n ad\u0131ndan en \u00e7ok bahsettiren bir ba\u015fka Alevi-Bekta\u015fi \u00f6nderi de hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yoktur ki \u0130brahim Sani, di\u011fer nam\u0131 ile Akyaz\u0131l\u0131 Baba Sultan\u2019d\u0131r.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-249","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=249"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":251,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions\/251"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}