{"id":970,"date":"2025-10-06T13:26:00","date_gmt":"2025-10-06T13:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/?p=970"},"modified":"2025-10-06T13:26:00","modified_gmt":"2025-10-06T13:26:00","slug":"dabbetul-arz-ve-kiyamet-alametleri-kuran-ayetleri-ve-alevi-bektasi-irfani-cercevesinde-bir-inceleme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/?p=970","title":{"rendered":"Dabbet\u00fc\u2019l-Arz ve K\u0131yamet Alametleri Kur\u2019an Ayetleri ve Alevi-Bekta\u015fi \u0130rfan\u0131 \u00c7er\u00e7evesinde Bir \u0130nceleme"},"content":{"rendered":"<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Giri\u015f<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde k\u0131yamet olgusu, yaln\u0131zca metafizik bir son de\u011fil; insan\u0131n sorumluluklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan bir hakikat olarak de\u011ferlendirilir. Kur\u2019an\u2019daki kozmik k\u0131yamet tasvirleri, Alevi-Bekta\u015fi \u00f6\u011fretisinde sembolik bir anlam kazanarak \u201cnefsin k\u0131yameti\u201d \u015feklinde yorumlan\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada Kur\u2019an ayetleri ile birlikte Buyruk, Makalat, Vilayetname ve tasavvufi \u015fiirler \u00fczerinden k\u0131yamet anlay\u0131\u015f\u0131 ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">1. Dabbet\u00fc\u2019l-Arz\u2019\u0131n \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Neml Suresi, 82. ayet:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u201cKendilerine s\u00f6ylenen ba\u015flar\u0131na geldi\u011fi zaman, yerden bir \u00e7e\u015fit hayvan \u00e7\u0131kar\u0131r\u0131z ki, o onlara, insanlar\u0131n ayetlerimize kesin olarak inanmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yler.\u201d<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Klasik \u0130slam yorumlar\u0131nda Dabbet\u00fc\u2019l-Arz, yery\u00fcz\u00fcnden \u00e7\u0131kacak bir mahl\u00fbk olarak kabul edilmi\u015ftir. Alevi yorumunda ise bu varl\u0131k, insan\u0131n vicdan\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan ilahi hakikattir. Buyruk\u2019ta \u015f\u00f6yle denir:<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u201c\u0130nsan\u0131n kendi nefsi bir ejderhad\u0131r; hak yoluna girmeyen, g\u00f6nl\u00fcn\u00fcn dabbetini susturamaz. Hak yoluna giren ise g\u00f6nl\u00fcndeki ejderhay\u0131 hizmete ba\u011flar.\u201d\u30101\u3011<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Bu ifade, Dabbet\u00fc\u2019l-Arz\u2019\u0131n bir d\u0131\u015fsal varl\u0131k de\u011fil, i\u00e7sel vicdan ve hakikat sembol\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">2. Kozmik Tasvirler ve \u0130nsan\u0131n \u0130\u00e7 D\u00fcnyas\u0131<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Kur\u2019an\u2019da k\u0131yamet betimlemeleri; g\u00f6klerin yar\u0131lmas\u0131, y\u0131ld\u0131zlar\u0131n d\u00f6k\u00fclmesi, da\u011flar\u0131n pamuk gibi savrulmas\u0131 (M\u00fcrsel\u00e2t 8-11; Abese 33-42; Hakka 13-18) gibi sahnelerle aktar\u0131l\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Vilayetname-i Hac\u0131 Bekta\u015f Veli\u2019de ise bu durum manevi bir anlam kazan\u0131r:<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u201cHak yoluna giren talibin da\u011f\u0131 da\u011f olmaz, denizi engel olmaz. Onun da\u011f\u0131 nefsi, denizi tamah\u0131d\u0131r. Hakikati bulan, g\u00f6nl\u00fcn\u00fcn da\u011f\u0131n\u0131 d\u00fcz eder, denizini kurutur.\u201d\u30102\u3011<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Burada Kur\u2019an\u2019\u0131n kozmik k\u0131yamet anlat\u0131s\u0131, Alevi-Bekta\u015fi gelene\u011finde insan\u0131n i\u00e7sel k\u0131yameti, yani nefsin da\u011f gibi engellerinin yok edilmesi \u015feklinde yorumlan\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">3. K\u0131yametin Bilinmezli\u011fi ve \u201cS\u0131r\u201d<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">A\u2019raf Suresi, 187. ayet:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u201cK\u0131yametin vaktini Allah\u2019tan ba\u015fka kimse bilmez.\u201d<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Bu ifade Alevi irfan\u0131nda \u201cs\u0131r\u201d kavram\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr. Makalat\u2019ta Hac\u0131 Bekta\u015f Veli \u015f\u00f6yle der:<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u201c\u0130lim \u00fc\u00e7t\u00fcr: \u015feriat, tarikat, marifet. Bunlar\u0131n \u00f6tesinde bir s\u0131r vard\u0131r ki, o yaln\u0131zca Allah\u2019a ve O\u2019nun dostlar\u0131na malumdur.\u201d\u30103\u3011<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">K\u0131yametin bilinmezli\u011fi, insan\u0131n haddini bilmesi gerekti\u011fini vurgular. Alevi yorumunda bu, g\u00f6n\u00fclde hakikatin ans\u0131z\u0131n zuhur etmesine i\u015farettir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">4. Hesap ve \u0130lahi Adalet<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u0130brahim Suresi, 47-51. ayet k\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde g\u00f6klerin ve yerin de\u011fi\u015fece\u011fini, herkesin Allah\u2019\u0131n huzuruna \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 bildirir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Buyruk\u2019ta bu hesap \u201cDar-\u0131 Mansur\u201d metaforu ile a\u00e7\u0131klan\u0131r:<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u201cHer talip Mansur gibi dara durur, kendi ikrar\u0131n\u0131 verir. \u0130krar\u0131nda duran kurtulur, ikrar\u0131ndan d\u00f6nen hesab\u0131n\u0131 veremez.\u201d\u30104\u3011<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Dolay\u0131s\u0131yla k\u0131yamet, sadece evrensel bir mahkeme de\u011fil; bireyin kendi ikrar\u0131 ile y\u00fczle\u015fmesidir.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">5. Tasavvufi Nefeslerde \u0130\u00e7sel K\u0131yamet<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Alevi-Bekta\u015fi \u015fiirinde k\u0131yamet, g\u00f6nl\u00fcn hakikatle dolmas\u0131d\u0131r. Niyazi-i M\u0131sr\u00ee \u015fu nefesiyle bunu ifade eder:<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u201cBir zaman gele ki, sur i\u00e7re sur olur,<\/div>\n<div dir=\"auto\">Da\u011flar ta\u015flar eriyip nur olur.<\/div>\n<div dir=\"auto\">G\u00f6n\u00fcl \u015fehrinde k\u0131yamet kurulup,<\/div>\n<div dir=\"auto\">Her nefeste Hak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olur.\u201d\u30105\u3011<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Burada k\u0131yamet, d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki felaket de\u011fil, insan g\u00f6nl\u00fcnde Hak ile bulu\u015fman\u0131n sembol\u00fcd\u00fcr.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Sonu\u00e7<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Kur\u2019an\u2019daki k\u0131yamet tasvirleri ile Alevi-Bekta\u015fi klasiklerinin \u00f6\u011fretileri birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, k\u0131yamet hem kozmik hem de i\u00e7sel bir hakikat olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Dabbet\u00fc\u2019l-Arz vicdan\u0131n sesi, sur\u2019a \u00fcf\u00fcr\u00fclmesi g\u00f6n\u00fclde hakikatin zuhuru, da\u011flar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 nefsin kibir ve gururunun yok olmas\u0131d\u0131r. Alevi irfan\u0131nda k\u0131yamet, gelecekte ya\u015fanacak bir felaketten \u00e7ok, insan\u0131n her an kendi i\u00e7inde tecr\u00fcbe etti\u011fi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Mehmet \u00d6zg\u00fcr Ersan Abdal Yesari<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Kaynak\u00e7a<\/div>\n<div dir=\"auto\">1. Buyruk, \u015eeyh Safi Buyru\u011fu, \u0130stanbul: Ant Yay\u0131nlar\u0131, 1998.<\/div>\n<div dir=\"auto\">2. Vilayetname-i Hac\u0131 Bekta\u015f Veli, haz. Abd\u00fclbaki G\u00f6lp\u0131narl\u0131, \u0130stanbul: \u0130nk\u0131lap Yay\u0131nlar\u0131, 1995.<\/div>\n<div dir=\"auto\">3. Makalat, Hac\u0131 Bekta\u015f Veli, \u00e7ev. Esad Co\u015fan, Ankara: K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 1986.<\/div>\n<div dir=\"auto\">4. Buyruk, \u015eeyh Safi Buyru\u011fu, s. 72.<\/div>\n<div dir=\"auto\">5. Niyazi-i M\u0131sr\u00ee Divan\u0131, haz. Abd\u00fclbaki G\u00f6lp\u0131narl\u0131, \u0130stanbul: MEB Yay\u0131nlar\u0131, 1965.<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Giri\u015f \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde k\u0131yamet olgusu, yaln\u0131zca metafizik bir son de\u011fil; insan\u0131n sorumluluklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan bir hakikat olarak de\u011ferlendirilir. Kur\u2019an\u2019daki kozmik k\u0131yamet tasvirleri, Alevi-Bekta\u015fi \u00f6\u011fretisinde sembolik bir anlam kazanarak \u201cnefsin k\u0131yameti\u201d \u015feklinde&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":972,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":973,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions\/973"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehmetozgurersan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}